معرّفى كنند . نمونهء مؤيّد اين گمان ، فضيل يولدشو ، حماسه‌خوان ازبكى ، است كه براى جلب رضايت روحانى محلّه و گرفتن اجازه از وى براى خواندن داستانهاى رستم ناگزير مىشود كه بگويد رستم مسلمان و غازى بوده است . « 1 » بر همين اساس ، محتمل است كه روايت مسلمان شدن رستم به دست امام على ( ع ) ، دستاويزى براى تعديل فضاى شاهنامه‌ستيز دوران برساختن اين داستان و كوششى براى حفظ احترام و اعتبار جهان‌پهلوان نامبردار ايران و طبعا ديگر شخصيّتهاى شاهنامه‌اى بوده است . « 2 » ضمن اينكه ، شايد گروهى از عامّه شيعيان آن دوره ، رستم مسلمان و شيعهء على ( ع ) را بيشتر از رستم نامسلمان شاهنامه مىپسنديده‌اند و هم‌كيش شدن تهمتن با آنها در روايات عاميانهء شفاهى - كه تبليغ و تأييدى براى دين و مذهب ايشان هم بوده است - مىتواند از چنين تمايلى نيز مايه گرفته باشد . مبناى طرح اين حدس ، توجّه به اصل تأثيرپذيرى داستانهاى افواهى / مردمى از انواع شرايط زمان و مكان تكوين يا نقل آنهاست . « 3 »

--> ( 1 ) . رك : « معرفى قطعات الحاقى شاهنامه » ، جلال خالقى مطلق ، گل‌رنجهاى كهن ، صص 30 - 31 . ( 2 ) . دراين‌باره همچنين ، رك : « ادبيات عاميانهء ايران » ، يرژى چيپك ، تاريخ ادبيات ايران از آغاز تا امروز ، ص 265 ؛ « رستم يك شخصيّت تاريخى يا اسطوره‌اى ؟ » ، بهمن سركاراتى ، سايه‌هاى شكارشده ، صص 46 - 47 ، زيرنويس 37 ؛ « شاهنامه و شريعت » ، ايران‌شناسى ، ص 392 ؛ شاهنامه و هويت ايرانى ، اولريش مارزلف ، صص 23 - 24 ؛ دربارهء مسلمان شدن رستم و تحليل اين روايت عاميانه ، سرور سرودى مقاله‌اى به زبان انگليسى نوشته است كه متأسّفانه نگارنده به‌رغم جستجوى بسيار بدان دست نيافت و در اينجا نام و مشخصّات آن براى اطّلاع علاقه‌مندان و نيز جلب نظر اهل فنّ براى ترجمهء آن به فارسى آورده مىشود . S . Soroudi , " Islamization of the Iranian National Hero Rustam Reflected in Persian Folktales " , Jerusalem Studies in Arabic and Islam , 1980 , II , pp . 368 - 383 . يرژى چيپك نيز به مقاله‌اى از ژوكوفسكى به نام « Muslumanstvo Rustama » ارجاع داده ( رك : « ادبيات عاميانهء ايران » ، همان ، ص 244 ، 265 حاشيهء صفحات ) كه ترجمهء آن هم به فارسى لازم و مفيد است . ( 3 ) . اينكه شيعه شدن رستم موجب نجات جان او در روايت منظومه - و كاستن از بار طعن و تحقيرش در نزد بعضى از مسلمانان - مىشود ، از مضامين داستانى دورهء صفوى است و شواهدى در روايات اين عصر دارد . براى نمونه ، در قصّهء حسين كرد شبسترى كسانى چون چموشنگ و پيچك پس از مغلوب شدن در برابر دلاور شيعه ، به مذهب او مىگروند و از كشته شدن يا اسارت نجات مىيابند ، رك : قصّهء حسين كرد شبسترى ، ص 66 ، 73 .